Beyin Fıtığı Nedir? Neden Olur? Tedavisi

Beyin fıtığı ya da beyin herniasyonu beyin dokusu, kan ve beyin-omurilik sıvısının (BOS) kafatası içinde normal pozisyonundan başka bir yere kayması ile oluşur.

Beyin fıtığı ya da beyin herniasyonu beyin dokusu, kan ve beyin-omurilik sıvısının (BOS) kafatası içinde normal pozisyonundan başka bir yere kayması ile oluşur. Bu sorun en sık olarak kafa travması, inme, kanama veya beyin tümörünün neden olduğu ödem sonucu gelişir. Beyin herniasyonu tıbbi bir acildir ve hemen müdahale gerektirir. Eğer hemen tedavi edilmezse sıklıkla ölümcüldür.

Tipleri

Beyin fıtıkları yer değiştiren beyin dokusunun yerine göre sınıflanabilir. Başıca üç tipi vardır:

Subfalsin: Beynin orta hattında bulunan falks serebri denilen zarın altından beyin dokusu yer değiştirir. Yani bir taraftaki beyin dokusu diğer tarafa (örneğin sağdan sola) itilir. En sık görülen beyin fıtığı tipidir.

Transtentorial herniasyon: Kendi içinde iki tiptir.

  • Aşağı yönlü transtentorial veya unkal: Temporal lobun parçası olan unkus, aşağı doğru posterior fossa olarak isimlendirilen alana kayar. İkinci en sık görülen beyin herniasyonu tipidir.
  • Yukarı yönlü transtentorial herniasyon: Beyincik ve beyin sapı tentorium serebelli denilen zardaki bir çentikten yukarı doğru hareket eder.

Serebellar tonsiller: Serebellar tonsiller kafatasının tabanında, beyin ile omuriliğin birleştiği yerdeki foramen mangum denilen açıklıktan aşağıya hareket eder.

Ameliyatla oluşturulmuş yapay bir delikte de beyin herniasyonu oluşabilir.

Belirtiler

Beyin herniasyonu ciddi bir tıbbi acildir. Şu belirtilere neden olabilir:

  • Dilate pupiller (göz bebeklerinde genişleme)
  • Baş ağrısı
  • Uyuşukluk
  • Konsantrasyon güçlüğü
  • Kan basıncı yüksekliği
  • Refleks kaybı
  • Nöbetler
  • Anormal postür, sert vücut hareketleri
  • Kardiak arrest (kalp durması)
  • Bilinç kaybı
  • Koma

Beyin Fıtığının Nedenleri

Tipik olarak beyin ödemi nedeniyle oluşur. Ödem beyin dokusu üzerine baskı yaparak (kafa içi basıncı arttırarak) dokuların normal pozisyonlarından itilmesine yol açar. Beyin fıtığının en sık nedenleri:

  • Subdural hematom (kafatası içinde beyin yüzeyinde kanama) veya ödem yapan kafa yaralanması
  • İnme
  • Beyin kanaması (örneğin anevrizma nedenli)
  • Beyin tümörü (primer ya da metastatik)
  • Abse (bakteri ya da mantar enfeksiyonu yapabilir)
  • Beyinde sıvı birikmesi (hidrosefali)
  • Beyin ameliyatı
  • Radyoterapi komplikasyonu olarak
  • Beyin yapısında gelişimsel bir bozukluk olan Chiari malformasyonu

Tedavi

Tedavide beynin bir bölümünden diğerine fıtığa yol açan ödem ve basınç rahatlatılmalıdır. Hayatı kurtarmak için tedavi şarttır.

Sebep tümöre bağlı ise tümör ameliyatla çıkarılır. Kan birikimi (hematom) veya abse söz konusu ise yine cerrahi olarak çıkarılır veya boşaltılır. Fazla sıvıyı boşaltmak için kafatasına açılan bir delikten beynin içindeki boşluklara uzanan bir tüp yerleştirilebilir (ventrikülostomi). Beyin dokusundan sıvı çekmek için osmotik tedavi veya diüretik tedavi verilebilir. Kortikosteroidler ödemi azaltmak için kullanılabilir. Kafatasının bir parçası çıkarılarak beyne genişleyebileceği alan sağlanabilir (kraniektomi).

Beyin fıtığının nedeni tedavi edilirken kişiye aynı zamanda bazı destek tedaviler de sağlanır. Bunlar arasında oksijen, hava yolunu açık tutacak tüp yerleştirilmesi, sedasyon (uyutma), nöbet önleyici ilaçlar, enfeksiyon söz konusu ise antibiyotikler sayılabilir.

Beyin ödemi olan bir kişi BT, MRG ve kan tetkikleri gibi testlerle yakından izlenmesi gerekir.

Komplikasyonlar

Hemen tedavi edilmezse beyin herniasyonuy hayati yapıları zedeleyebilir. Beyin ölümü, solunumsal veya kardial arrest, kalıcı beyin hasarı, koma, ölüm gibi komplikasyonlar gelişebilir. Beyin fıtığının sonucu fıtığın tipine ve ciddiyetine göre değişir. Fıtık nedeniyle kan dolaşımı bozulabilir ve ölümcül olabilir. Bunun için hemen tedavi verilmelidir.

Referans

  • Munakomi S, M Das J. Brain Herniation. [Updated 2019 Dec 6]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020 Jan-.