DoktorFizik
Instagram
Nörorehabilitasyon ve Ağrı Tedavisi [email protected] | 0542 215 80 80

Beyin Damarlarının Tıkanması ve Felç

İnmeler beyin dokusunun dolaşımının ani olarak bozulmasına bağlı gelişen bir nevi beyin krizidir. Beyin dolaşımı beyin damarlarında pıhtı oluşması, beyne pıhtı atması ve beyin kanaması gibi nedenlerle bozulabilir. İster beyin damarı tıkanıklığı olsun, ister beyin kanaması, sonuçta kan dolaşımının durması ya da yetersiz hale gelmesi, o damarlarla beslenen beyin hücrelerinde ölüme yol açar. Beynin bir kısım dokusunun fonksiyonunu yitirmesi ya da ölmesi kişide felç tablosu oluşturur.

Bu yazımızda inmenin nasıl olduğunu biraz basitleştirerek, fakat önemli noktaları atlamadan anlatmaya çalıştık. Bazı tıbbi terimleri de ister istemez kullanmak zorunda kaldık. Ancak yazının sonuna terimleri açıklayıcı mini bir sözlük koyduk. Daha fazla açıklanmasını istediğiniz kısımlar varsa yorum olarak iletebilirsiniz; cevaplamaktan mutluluk duyarız.

Kimlerde görülür? Neden olur?

İnme her yaşta görülebilir ancak 55 yaşından sonra inme oluşma sıklığı artmaktadır. İnme hem kadınlarda hem de erkeklerde olabilir, erkeklerde daha sıktır. Ailesinde inme geçiren yakını olan kişiler genel topluma kıyasla daha yüksek risk altındadır. Daha önce inme geçirmiş kişilerin ikinci kez inme geçirme riski yükselir.

Yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kalp hastalığı, kalp ritm bozuklukları, sigara içmek, alkol bağımlılığı, kolesterol yüksekliği, obezite, hareketsiz yaşam, uyku apnesi inme riskini arttıran faktörlerdir.

Hastalığın anatomisi

Beynin sağ ve sol yarı küreleri, ön, orta ve arka serebral atardamarlar (arter) ile kan ihtiyacını sağlar. İnmede etkilenen damara göre klinik belirtiler değişir.

Kalpten çıkan ana arter olan aort, sağ ve sol ana şah damarı (sağ ve sol ortak karotid arter) dallarını verir. Ana şah damarı, boyunda çene altı hizasında iç ve dış şah damarına ayrılır (iç ve dış karotid arter). İç karotid arter beynin ön ve orta kısımlarını besleyen ön ve orta serebral arter uç dallarına ayrılır. Bir diğer uç dalı ise gözü besleyen oftalmik arterdir. Aort damarından çıkan, esas olarak kollara kan taşıyan sağ ve sol subklavyen arterler, boyunda yukarı doğru çıkan vertebral arterlere kaynaklık eder. Vertebral arterler beyin sapı civarında birleşerek baziler arteri oluşturur. Bu da beynin arka kısmını besleyen arka serebral arter uç dalını verir. Baziler arterden ayrıca beynin derinindeki yapıları ve beyinciği besleyen damarlar çıkar.

Hastalığın oluşma şekli

Oluşma şekline göre başlıca inme tipleri:

İskemik inmeler (Damar tıkanıklığına bağlı beyin dokusunun yeterli oksijen alamaması)

İnmelerin %80’inden fazlası iskemiktir. İskemik inmeler aşağıdaki mekanizmalarla olabilir:

Beyin damarlarının tıkanması (trombotik inme):

Beyni besleyen damarlarda daralma ve pıhtı oluşumu ile ani tıkanma görülür. Genelde uykuda olur. Bazen “kekeleyici inme” denilen 1-2 gün süren aşamalı kötüye gidiş olabilir.

Beyne pıhtı atması (embolik inme):

Genelde uyanma saatlerinde gelişir. En sık olarak kalpteki bir ritm bozukluğu nedeniyle kalp içinde oluşan pıhtının yerinden koparak beyin damarlarını tıkaması yoluyla olur. Açık kalp cerrahisi, anjiyo gibi işlemler, kemik kırıklarında kana karışan yağ damlacıkları ve dalgıçlarda vurgun diye tabir edilen ani basınç değişimi nedenli kanda oluşan gaz kabarcıkları beyne pıhtı atması diye tabir edilen durumun sebepleri olabilir.

Laküner inme:

Beynin derin kısımlarına giden küçük atardamarlardaki inmelerdir. Bazen herhangi bir bulgu vermeyebilir. Bazen öyle hayati bir yerde olur ki, küçük bir inme olmasına rağmen ağır sonuçlara yol açabilir.

Sistemik hipoperfüzyon:

Vücuttaki kan dolaşımının genel olarak azalmasına (şok) bağlı beyne giden kanın da azalması ve iskemi gelişimi.

Serebral venöz sinüs trombozu:

Kanın beyinden kalbe dönmesini sağlayan toplardamarda pıhtı olması nedeniyle beyin kan akımının bozulması.

Hemorajik inmeler (Beyin kanaması)

Tüm inmelerin yaklaşık %15’i beyin kanaması sonucu olur. İki tipi vardır:

İntraserebral hemoraji:

Atardamarın yırtılması sonucu beyin içine kanama olması. Kan basıncı yüksekliği, damar yumakları (arteriyovenöz malformasyon) ve damar baloncukları (anevrizma) nedeniyle oluşabilir.

Subrakanoid hemoraji:

Kanama beyin dokusunun dışında ama beyni saran zarların arasında olur. Damar baloncukları (anevrizma) ve yüksek kan basıncı bu duruma neden olabilir.

Geçici inmeler

İnmenin yol açtığı şikayetler 24 saatten kısa sürede tamamen iyileşmişse buna geçici inme (geçici iskemik atak) denilir. Tam inme habercisi olduğundan ciddiye alınmalı, acilen doktora başvurulmalıdır.

İnme hangi şikayetlere yol açar? Nasıl tanınır?

  • Bilinç kaybı
  • Kafa karışıklığı
  • Konuşma ve anlama güçlüğü
  • Vücudun bir yarısında yüz, kol ve bacak kaslarında güçsüzlük ve uyuşma
  • Bir ya da her iki gözde ani başlayan bulanık görme, çift görme, görme kaybı
  • Ani başlayan şiddetli baş ağrısı
  • Baş dönmesi
  • Yürüme güçlüğü, yürüyememe
  • Denge bozukluğu

Ne yapmalı?

İnmeden şüphelenilen hasta vakit kaybetmeden hastaneye ulaştırılmalıdır. Hastaların yaşamsal bulguları kontrol altına alınıp hızlı nörolojik muayenesi yapılır. Beyin bilgisayarlı tomografi ve diffüzyon MRG (emar) filmleri çekilir. Erken müdahale ile ilk saatlerde damar tıkanıklığı varsa açılma şansı olabilir. Hastanın bu tedaviden fayda görüp görmeyeceğinin kararını nöroloji uzmanı verir. Hemorajik inmelerde ise beyin ödemi ve fıtıklaşması riski nedeniyle ameliyat gerekebilir.

Tedavisi nasıl olur?

İnme ilk ayda %25 civarında ölüm riski olan bir durumdur. Öncelikle akut sorunlar tedavi edilir, hayati tehlike atlatılmaya çalışılır. İlk günden itibaren fizik tedavi ve rehabilitasyon alanına giren terapi yaklaşımları mevcuttur. Hastanın tekrar inme geçirmemesi için koruyucu önlemler nöroloji ve ilgili diğer branş uzmanları tarafından alınır. Hayati tehlikeyi atlatan inme sonrası felçli hastada tercihen ilk 2 haftadan itibaren rehabilitasyon başlanmalıdır.

Mini sözlük

  • Arter: atardamar
  • Baziler: Bazalde, yani tabanda bulunan. Baziler arter = beynin tabanında bulunan atardamar.
  • Hemorajik: Kanamalı. Hemoraji = kanama. (Grekçe’de Haima: Kan. Rhage: kırılma. Haimorrhages: şiddetli kanama.)
  • İskemi: Organ ya da dokuya yetersiz kan akışı anlamına gelir. (Grekçe’de İskhein: geri kalmak, gecikmek. Haima: kan. İskhaimos: kanın durması.)
  • Lakün: Boşluk. Laküner enfarkt: boşluklu enfarkt. Kadavra incelemelerinde inme bölgesinde küçük boşluklar olduğu için.
  • Oftalmik: Gözle ilgili. Oftalmik arter = göz atardamarı.
  • Serebral: beyinle ilgili. Serebral arter = Beyin atardamarı.
  • Subklavyen: Sub: alt, klavikula: köprücük kemiği. Subklavyen arter: Köprücük kemiği altından geçen atardamar.
  • Ven: Toplardamar. Venöz = venle ilgili
  • Vertebral: Omurga kemikleri ile ilgili. Vertebral arter boyun omurlarında kendine ait küçük deliklerden geçer.
No Comments

Post A Comment