DoktorFizik
Instagram
Nörorehabilitasyon ve Ağrı Tedavisi info@doktorfizik.com | 0542 215 80 80

Felçli Hastalarda Elektrik Stimülasyonu

Elektrik stimülasyonu pek çok hastalığın tedavisinde kullanılabilen bir fizik tedavi yöntemidir. Bu tedavide cilt üzerine yerleştirilen elektrotlardan verilen zayıf şiddetteki elektrik akımları ile sinir ve kas gibi dokular uyarılır. Çok farklı özelliklerde elektrik stimülasyon çeşitleri vardır. Akımın amplitüt, frekans, dalga şekli gibi parametrelerinin değiştirilmesi ile farklı amaçlar için kullanılabilmektedir. Felçli hastalarda kullanılan tipi nöromusküler elektrik stimülasyonudur (NMES).

Elektrik stimülasyonu inme, beyin hasarı, serebral palsi, omurilik felci ve başka pek çok nörolojik bozukluk veya hastalığın fizik tedavisinde kullanılır. Kas güçlendirme veya kas erimesini önlemek açısından yararlıdır.

İnme ve beyin hasarından sonra hastaların karşı karşıya kaldığı en büyük sorun felç, yani kol ve bacakta kuvvetsizlik olmasıdır. Bazen bu kuvvet kaybı kısmi olabilir, o zaman halk arasında kısmi felç olarak adlandırılır. Tam ya da kısmi felçli hastalar elektrik stimülasyonu tedavisinden yarar görür. Elektrik uyarısı ile kas kasılması sağlanarak felce uğramış kol veya bacakta kas erimesi gelişmesinin önüne geçilebilir.

İnme ve beyin hasarında neden kas kuvvetsizliği gelişir?

Normalde beynimizdeki sinir hücrelerinde üretilen elektrik sinyalleri önce omuriliğe, oradan da kaslara ulaşarak kas kasılmasına yol açar. Ancak inme veya beyin hasarı durumlarında beyin dokusu zedelendiği için, kasları hareket ettirecek bu sinyalleri üretemez. Kaslar bu nedenle istemli olarak hareket ettirilemez. Eğer beyin hasarı veya inme hafifse elektrik sinyalleri az da olsa üretilebilir ve kaslarda normale kıyasla daha zayıf hareketler izlenebilir (kısmi felç). Her iki durumda da sorun aslında kaslarda değildir. Kaslar normal olmasına rağmen beyinden sinyal alamazlar. Eğer kasların sinyal alamama durumu birkaç günden uzun sürerse bu defa kullanmamaya bağlı kas erimesi, hareketsizliğe bağlı kas kısalması (kontraktür) gibi sorunlar gelişebilir.

Felçli hastalarda elektrik stimülasyonunun yararı nedir?

Felçli hastalara elektrik stimülasyonu uygulandığında, cilt üzerinden elektrotlarla verilen elektrik akımları, kasa giden siniri veya kası doğrudan uyararak kas kasılması yapar. Böylece kasın sinyal alamamasına bağlı erimesi önlenebilir. Diğer taraftan elektrik sinyalleri ve kas kasılmasının yarattığı duyu hisleri, duyu sinirleri aracılığı ile beyne iletilir. Böylece beynin o kasları algılaması ve kendini yeniden programlamasının önü açılabilir. Beynin hasarlanmamış kısımlarının, hasarlanmış kısımların görevini üstlenmek üzere kendini yeniden programlanmasına plastisite denilir. İstemli kas hareketlerinin başlaması elektrik stimülasyonu tedavisi ile kolaylaşabilir.

Beynin plastisitesini uyarabilmek için elektrik stimülasyonu da dahil olmak üzere pek çok teknik kullanılmaktadır. Bu tekniklerin maksimum yarar gösterebilmesi için inme veya beyin hasarından sonra mümkün olduğunca erken başlanmalı, bol tekrarla yoğun olarak uygulanmalı, hasta merkezli planlanmalı ve terapiler hasta için anlamlı görevler içerecek şekilde tasarlanmalıdır.

Fonksiyonel elektrik stimülasyonu nedir?

Elektrik stimülasyonu tek başına uygulandığında bile bahsettiğimiz yararları gösterebilir. Ancak felç tedavisinde egzersizle kombine edilmesi halinde daha güzel sonuçlar elde edilir. İnme rehabilitasyonunda elektrik stimülasyonu ile kaslar uyarılırken, o kasları kullanmayı içeren egzersizler beraber uygulanır. Örneğin düşük ayak olan bir hastada yürüme egzersizleri ile koordineli elektrik stimülasyonu, yürümenin iyileştirilmesine yardımcıdır. Bu şekilde fonksiyonel bir hedefe yönelik yapılan elektrik stimülasyonuna “fonksiyonel elektrik stimülasyonu (FES)” denilir. Bir nesneyi tutabilmek için elektriksel uyarımla parmakların açılmasını sağlamak FES’in diğer bir örneğidir.

Elektrik stimülasyonunun başka yararları da vardır. Eklem hareket açıklığının korunmasına yardım eder, spastisiteyi (istemsiz kas sertliği) azaltır, lokal kan dolaşımını arttırır, duyusal kayıpların geri dönmesini hızlandırabilir, yara iyileşmesine yardım edebilir ve ağrı kesici etki gösterir. Felçli hastalarda omuz düşüklüğünü ve omuz ağrısını önlemede de faydalıdır.

Bazen hastalar evde kullanmak için elektrik stimülasyon cihazları satın alabilmektedir. Böyle bir niyetiniz varsa öncelikle doktorunuz ve fizyoterapistinize danışmanızda yarar vardır. Çünkü her tip elektrik stimülasyonu her hastaya fayda sağlamaz, üstelik bilinçsiz kullanılırsa zarar verici olabilir.

Elektrik stimülasyonunun riskleri var mı?

Elektrik stimülasyonu genelde acı verici bir tedavi değildir. Ancak akım şiddeti fazla arttırılırsa ağrıya yol açabilir. Kontrolsüz uygulanması durumunda kas zedelenmesi veya kas yırtığı, ciltte tahriş veya yanığa yol açabilir. Fizik tedavi merkezinde uygulanması durumunda bu risklerden kaçınılabilir. Elektrik stimülasyonu kalp pili gibi vücuda implante elektronik cihazı olan kişilerde ve gebelerde rahme yakın bölgelere uygulanmaz. Dolaşım yetmezliği, akut enfeksiyon, tümör, açık yaralar, hasta ile iletişim kurulamaması gibi durumlarda elektrik stimülasyonu uygulamak sakıncalı olabilir.

Nasıl uygulanır?

Elektrik stimülasyonu uygulanmadan önce tedavi hedefleri belirlenir. Buna göre tedavi uygulanacak kaslar seçilir. Kas üzerindeki ciltte elektrotların yerleştirileceği kısımlar tespit edilir. Cilt su ve sabunla ya da temizleyici solüsyonla temizlenir. Uygun elektrot seçimi yapılır. Elektrotlar ilgili bölgeye yapıştırılır. İstenen yanıt alınana kadar akım şiddeti yavaşça arttırılır. Hasta tedavinin istenen ve istenmeyen etkileri açısından gözlem altında tutulur.

Elektrik stimülasyon tedavisi ne kadar sürer?

Genelde ilk seanslar daha kısa sürelerle başlanır. Bunun nedeni başlangıçta kaslar daha çabuk yorulur. Takip eden günlerde kaslar alıştıkça ve güçlendikçe seans süresi uzayabilir. İlk günler 5-10 dakikalık deneme ve alışma seansı uygulanır. Ardından 10-30 dakika kadar süren, kas yorgunluğunun ve cilt hassasiyetinin test edildiği seanslar gelir. Fonksiyonel elektrik stimülasyonu 30-45 dakika sürer. Felçli hastalarda omuz düşmesini önlemek için devamlı kasılma oluşturan elektrik stimülasyonları 45-100 dakika uygulanabilir.

Elektrik stimülasyonu için belirleyici parametreler nelerdir?

Elektrik stimülasyonunu tanımlayan parametrelerden birisi frekans, yani saniyedeki atım sayısıdır. Genelde 30-50 Hertz aralığındaki frekanslar kullanılır ancak nörorehabilitasyonda 100 Hertz’e kadar çıkılabilmektedir. Daha yüksek frekanslar rahatsız edici olabilir.

Atım süresi, tek bir elektrik atımının süresidir. Nörorehabilitasyonda genelde 350-450 mikrosaniye atım süresi tercih edilir.

Amplitüt, akım şiddetini belirleyen parametredir. 0’dan 140 miliampere kadar çıkabilir. Amplitüt arttıkça kas kasılması şiddetlenir ancak belli bir değerden sonra kas kasılması aynı kalır ve amplitütün artması sadece rahatsızlık hissi verir. Çoğu kez maksimum amplitüt değerine çıkmak gerekmez.

Elektrik stimülasyonunda akım şiddetini belirleyen amplitüt değeri kasların normal aktivasyonunu simüle edecek şekilde kademeli artıp azalabilir. Farklı kaslar aynı anda (senkron) veya değişken (resiprokal) şekilde uyarılabilir. Örneğin yürüme döngüsünü iyileştirmeyi hedefleyen bir tedavide ayak bileğini yerden kaldıran ve yere bastıran kaslar aynı anda değil, sırayla uyarılır. Elektrik stimülasyonu 5 saniye uygulanıp arada 15 saniye dinlenme periyodu bırakılabilir. Bu on/off oranı görev döngüsü (duty cycle) terimi ile ifade edilir.

Henüz Yorum Yok

Yorum Yapın