Parapleji ve Tetrapleji Nedir?

Omurilik yaralanması nedeniyle felç gelişen kişiler pek çok sağlık sorunuyla mücadele etmek yanında önceden belki de hiç duymadıkları çok sayıda tıbbi terimi öğrenmek zorunda kalırlar. Hastalıkla ilgili tıbbi terminolojiyi anlamak sorunlarınızı doktorunuzla daha konuşabilmenize yardım edebilir. Omurilik felci nedeniyle fizik tedavi ve rehabilitasyon kliniklerine yatan hastalar genellikle parapleji veya tetrapleji tanısı ile tedavi görmektedir. Peki parapleji ve tetrapleji ne anlama gelir?

Tetrapleji

Tetrapleji omurilikte birinci sırt omurgası (torakal vertebra) üzerindeki yaralanmalarda gelişen bir klinik tablodur. Bir başka ifadeyle boyun seviyeleri olan C1’den C8’e kadar olan yaralanmalar tetrapleji ile sonuçlanabilir. Hem kollarda, hem de bacaklarda güçsüzlük ve duyu kaybı oluşur. Felcin ağırlığı yaralanma seviyesi ve şiddetine göre değişir. Kısmi veya tam bir omurilik yaralanması söz konusu olabilir. Yaralanma seviyesi ne kadar yukarıdaysa sonuçları o kadar ağır olur. Örneğin C3, C4, C5 seviyelerindeki yaralanmalarda solunum kası olan diyafram bile etkilenebilir, kişi solunum desteğine ihtiyaç duyabilir. Yaralanma daha aşağı seviyedeyse yukarı seviyelerin yönettiği fonksiyonlar korunur. Örneğin C8 seviyesi yaralanmada dirsek ve el bilek hareketleri korunmuşken parmak hareketleri zayıftır. Bazen eş anlamlı olarak tetrapleji yerine kuadripleji de kullanılabilmektedir.

Omurilik kanalının dışında brakiyal pleksus veya periferik sinir düzeyinde oluşan sinir yaralanmaları tetrapleji olarak sınıflanmaz. Bu tür yaralanmalarda kol felci görülse de gövde ve bacaklar etkilenmez.

Parapleji

Birinci sırt omurgasından daha aşağı seviyedeki omurilik yaralanmaları, yani T1’den sakral düzeye kadar olan yaralanmalar parapleji ile sonuçlanır. Yani parapleji düzeyi T1’den T12’ye kadar, L1’den L5’e kadar veya S1-2 düzeyinde olabilir. Parapleji, tetraplejiye göre daha hafif bir durumdur. Kol ve ellerini normal şekilde kullanabilirler. Ancak yaralanma seviyesine göre değişen derecelerde gövde ve bacak kaslarında güçsüzlük olur. Bazı hastaların bacaklarında hiç kuvvet yoktur. Bazıları ise bir miktar istemli kontrole sahiptir. Bacaklarındaki kuvvete bağlı olarak paraplejikler uzun yürüme cihazı, koltuk değneği gibi yardımcı araçlarla yürüyebilirler.

Kauda Ekuina Sendromu

Her omurga yaralanması omurilik yaralanması ile sonuçlanmaz. En alt seviyelerdeki yaralanmalar omuriliğin kendisini değil, ondan çıkan sinir demetini hasarlayabilir. Bu durumda kauda ekuina senromu denilen durum oluşabilir. Kauda ekuina sendromu ve ona benzer bir tablo olan omuriliğin en alt ucunun hasarlandığı konus medullaris sendromu da parapleji olarak sınıflandırılır. Her ikisinde de mesane kontrolünün bozulması (idrar kaçırma, yapamama), cinsel işlev bozukluğu, bacak kontrolünde zayıflık gibi sorunlar görülebilir. Mesane ve bağırsak kontrolünün bozulması, cinsel işlev bozuklukları paraplejide ve tetraplejide de görülür.

Omurilik kanalının dışında gerçekleşen sinir yaralanmaları, örneğin lumbosakral pleksus veya periferik sinir yaralanmaları parapleji olarak sınıflanmaz.

Tetraparezi ve Paraparezi

Kısmi felç durumlarını anlatmak için -parezi son eki kullanılabilmektedir. -pleji tam felci ifade etmek için kullanılır. Aslında tetraparezi ve paraparezi resmi olarak kabul edilen isimlendirmeler değildir. Tam ve kısmi felç ayrımı AIS (ASIA Bozukluk Skalası) denilen standart muayene yöntemine göre belirlenmekte ve A, B, C, D, E gibi evreleme yapılmaktadır. A evresi tam felci ifade ederken diğerleri kısmi felce karşılık gelir.

Yaralanma Seviyesi Nasıl Belirlenir?

Omurilik yaralanma seviyesi klinik muayene ile belirlenir. Röntgen filmi, MR gibi görüntüleme yöntemleri anatomik olarak zedelenen seviyeyi işaret edevilir fakat bu her zaman klinik muayene ile belirlenen seviye ile aynı olmaz. Örneğin MR ve tomografilerde L1 vertebra (omur kemiği) düzeyinde yaralanması olan bir kişinin muayene ile belirlenen seviyesi L4 olabilir. Çünkü kemik seviyesi ile omurilik segmenti seviyesi birebir aynı değildir. Ayrıca zaman içinde ve fizik tedavi ile de seviye değişebilir. Örneğin ilk muayenede yaralanma seviyesi C8 olan biri sonraki muayenelerde T1 olabilir, yani iyileşme gösterebilir. Oysa görüntülemede tespit edilen kemik seviye hep aynı kalır.

Referans

Doktor Fizik
2018. DoktorFizik; Beyin, sinir, kas, kemik, omurga ve eklem sağlığı ile ilgili güvenilir, bilgilendirici içerik platformu.