Eklem İltihabı – Artrit Nedir?

Eklemde ağrı, ödem, ısı artışı, kızarıklık ve tutukluk olmasına artrit denilir. Halk arasında eklem iltihabı veya romatizma olarak da bilinir. Romatizma tek bir hastalık olmayıp onlarca farklı çeşidi vardır. Artrit / eklem iltihabı, romatizmal hastalıklar dışında enfeksiyon ve travma nedeniyle de gelişebilir.

Eklem yerlerinin ağrıyor olması artrit demek için tek başına yeterli değildir. Eklemde şişlik (ödem), hareket kısıtlılğı, ısı artışı, kızarıklık gibi belirtiler de mevcut olmalıdır. Bunlar içinde en belirleyicisi ödemdir. Ödem dışarıdan fark edilmiyorsa ultrasonografi veya emar (MR) gibi görüntüleme yöntemleri ile tespit edilebilir.

Eklem Nedir?

Eklem iki kemiğin karşı karşıya gelerek birbirine bağlandığı ve belli sınırlar içinde hareket ettiği bir yapıdır. El bileği, parmak eklemleri, dirsek, omuz, diz, kalça, ayak bileği herkesin bildiği başlıca eklemlerdir. Ayrıca faset eklem, sakroiliak eklem gibi daha az bilinen fakat çeşitli hastalık ve problemlerden etkilenebilen pek çok eklem daha vardır. Çoğu eklemin sınırlarını eklem kapsülü denilen kuvvetli bir bağ dokusu oluşturur. Kapsül anatomik bütünlüğü sağlar. İçinde eklem sıvısı (sinoviyal sıvı) denilen kayganlaştırıcı nitelikte sıvı bulunur. Eklem iltihabında bu sıvının miktarı genelde artar ve içindeki hücre sayısı ile diğer moleküllerin oranı değişir.

Kemiklerin ekleme bakan yüzlerinde ince bir kıkırdak tabakası vardır. Bu doku kemiklerin birbirine direkt çarpmasını önler, birbiri üstünde sürtünmeden kaymasını sağlar. Eklem iltihabı, romatizma, travma ve kireçlenme (osteoartrit) sonucu kıkırdak doku hasarlanabilir. Kıkırdak doku zedelenirse hareket esnasında sürtünme, öğütülme hissi, çıtırtı, kütleme, takılma gibi şikayetler görülebilir.

Kemikler birbirlerine ligaman denilen kuvvetli bağlarla tutunur. Diz eklemindeki ön çapraz bağ en bilinen ligamandır. Her eklemde bunun gibi sağlamlık veren bağlar vardır.

Kemiklerin hareketi kaslar vasıtası ile sağlanır. Kaslar tendon denilen uzantıları ile kemiğe tutunur. Kas gerimi tendon aracılığı ile kemiği çeker. Hareketli eklemlerde kasların uyguladığı gerim, sağlamlığa büyük katkı sağlar. Örneğin omuz ekleminin yerinde kalmasında kasların katkısı büyüktür. Diz eklemi için de bacak kasları çok önemlidir. Diz kireçlenmesinde bacak kasları güçlendirilirse eklemin sağlamlığı artar ve ağrılar azalabilir. Kaslar zayıf olursa kuvvetlerin büyük kısmı bağ, kıkırdak, kapsül gibi yapılara biner ve zedelenme riski artar.

Artrit Çeşitleri

Artrit veya eklem iltihabı yapan 200 civarında neden tanımlanmıştır. Bunların en sık görüleni kireçlenme olarak da adlandırılan osteoartrittir. Yaş ve yıpranma ile ilişkili bir sorundur. Diğer artrit nedenleri ise genelde “iltihaplı romatizma” şeklinde bilinir. Romatoid artrit, ankilozan spondilit, sedef romatizması, gut, kalsiyum kristal hastalıkları, lupus, palindromik romatizma, juvenil idiyopatik artrit, ailevi Akdeniz ateşi, Behçet hastalığı gibi çok sayıda romatizmal hastalık mevcuttur. Her bir romatizmanın sevdiği belli eklemler vardır. Örneğin kimi sağ ve sol taraftaki eklemleri beraber tutarken diğeri tek tarafı tutar. Biri küçük eklemleri severken diğeri diz, kalça gibi büyük eklemleri sever. Bazı romatizmalar eklemde ciddi harabiyet, şekil bozukluğu ve sakatlık yaparken diğer bir romatizma fazla şekil bozukluğu yapmaz. Bazı romatizmalarda eklem tutulumu yanında böbrek, akciğer, damar gibi iç organlar da etkilenebilir.

Ne Zaman Doktora Görünmeli?

Eklem ağrısı sık görülen bir sorundur. Hemen herkes belli dönemlerde çeşitli ağrılardan yakınabilir. Eklem ağrısı sanılan her durum aslında eklemden kaynaklanmaz. Örneğin omuz ağrılarının çoğu eklemin çevresindeki kas lifleri ve tendonlardan kaynaklanır. Hangi durumlarda şikayetleri ciddiye almak ve romatizma açısından şüphelenmek gerekir?

En önemli kriterlerden biri şikayetlerin sürekliliğidir. Egzersiz, zorlama, üşütme gibi nedenlerle oluşan ağrılar genelde birkaç günde azalarak kaybolur. Birkaç günden uzun süren ve azalmayan ağrılarda doktora başvurabilirsiniz.

Diğer bir önemli belirti en başta da belirttiğimiz gibi ödem veya şişlik olmasıdır. Herhangi bir yaralanma, burkulma, darbe, zorlama olmaksızın kendi kendine eklemin şişmesi romatizma açısından araştırılmalıdır. Ateş, halsizlik gibi belirtiler varsa gecikmeden doktora başvurulmalıdır. Eklem şişliği mikrobik bir enfeksiyon (septik artrit) nedeniyle de gelişebilir ki bu acil tedavi gerektirir.

Ayrıca eklem şikayetleri günlük yaşamınızı etkiler düzeyde ise de mutlaka doktora görünmelisiniz. El bileği ağrısı nedenli kavanoz kapağı açamama, yiyecek hazırlarken zorlanma, eşya taşıyamama günlük yaşam etkilenmesine örnek olarak verilebilir.

Şikayetlerin istirahat sonrası ve sabah daha fazla olması, biraz hareket edip ısınınca azalması romatizmayı işaret ediyor olabilir.

Eklem iltihabı veya romatizmadan şüpheleniyorsanız fizik tedavi ve rehabilitasyon ya da romatoloji doktoruna muayene olabilirsiniz.

Artrit ile Karıştırılan Sorunlar

Yaygın kas ağrısına neden olan fibromiyalji halk arasında kas romatizması veya yumuşak doku romatizması olarak bilinir ancak artrite neden olmaz. Yaşlılarda özellikle omuz ve kalçalarda kas ağrısı ve tutukluk yapan bir romatizma türü olan polimiyaljiya romatika da artrit yapmaz. Eklem çevresindeki tendonların iltihabı olan tendinitler sıklıkla artrit ile karıştırılır. Tendinitte olay eklemde değildir; eklem iltihabı görülmez. Bel ve boyun fıtığı gibi omurga sorunları omuz, kalça gibi eklemlere yansıyan ağrılar yapabilir. Karpal tünel sendromu el bileğinde median sinirin sıkışıp zedelendiği bir sorundur ve el ağrısı yapıp romatizma ile karışabilir.

Artrit Nasıl Tedavi Edilir?

Öncelikle olayın gerçekten artrit olup olmadığı, artrit ise buna neden olabilen 200 çeşit hastalıktan hangisine bağlı geliştiği tespit edilir. Tanıya göre çeşitli ilaç tedavileri başlanır. Romatoid artrit gibi iltihaplı romatizmal hastalıklarda ilaç tedavisine erken başlayıp hastalığı kontrol altına almak, ilerde sakatlık gelişmemesi için çok önemlidir. Ödem belirginse soğuk uygulama yararlı olabilir. Eklem sıvısının iğne ile çekilip boşaltılması hem şikayetleri rahatlatır hem de analiz yapılarak tanının netleşmesine yardım eder. Enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi verilir. Romatizma ve osteoartritte kortizon iğneleri iltihabı azaltabilir.

Fizik tedavide eklem çevresi kasları esnetip kuvvetlendiren egzersizlerin uygulanması hem ağrının azalması hem fonksiyonun korunması açısından tavsiye edilir.

En önemlisi romatizmal hastalık tanısı konulan kişiler hastalıklarının tam olarak ne olduğunu öğrenmeli, hangi ilaçları kullandığını bilmelidir. Şikayetlerin ortaya çıkış sırası, yapılan tetkikler ve verilen tedavileri içeren bir dosya oluşturulması yararlı olabilir çünkü çoğu romatizmal hastalık kısa sürede kaybolmaz. Takip ve tedavi süreci yıllarla ölçülür, bazen ömür boyu devam eder.

Doktor Fizik
2018. DoktorFizik; Beyin, sinir, kas, kemik, omurga ve eklem sağlığı ile ilgili güvenilir, bilgilendirici içerik platformu.