Beynin Oksijensiz Kalması Neden Olur? Belirtileri ve İyileşme Süreci

Beyin, oksijen ihtiyacı fazla olan bir organımızdır. Beynin oksijensiz kalması durumunda birkaç dakika içinde hasar başlar. Kan dolaşımı devam etmesine rağmen beyne yeterince oksijen ulaşmamasına beyin hipoksisi denir. Oksijenin tamamen kesilmesi ise beyin anoksisi olarak adlandırılır. Suda boğulma, soba zehirlenmesi gibi beynin oksijensiz kalması sonucu oluşan hasarlara anoksik beyin hasarı denilir.

Beynin oksijensiz kalmasına yol açan durumlar acil tıbbi müdahale gerektirir. Boğulma, kalp durması, inme olaylarında birkaç dakika içinde beyin dokusuna oksijen ulaşmazsa koma, felç hatta ölüme kadar varabilen ciddi sonuçlar ortaya çıkar.

Beynin Oksijensiz Kalması Belirtileri

Belirtiler olayın şiddeti ve süresine göre hafif veya çok ağır olabilir. Beyin hipoksisinin belirtileri ilk aşamada geçici hafıza kaybı, vücudu hareket ettirmede güçlük, dikkat dağınıklığı, karar verme ve düşünme süreçlerinde bozulmadır. 5 dakikadan daha fazla oksijensiz kalan beyin hücreleri ölmeye başlar ve daha ağır belirtiler oluşur. Koma, nöbet ve ölüme kadar gidebilir. Beyin ölümü, beyinde hiç aktivitenin olmamasıdır. Göz bebekleri ışığa reaksiyon göstermez ve kişi mekanik solunum cihazına bağlı olmaksızın nefes alamaz. Fakat kalp atmaya devam eder.

Beyin Hipoksisi Nedenleri

  • Kalp durması
  • Solunum durması
  • Kalbin düzensiz atımı (aritmi)
  • Suda boğulma
  • Hava yollarının tıkanmasına bağlı boğulma
  • Anestezi komplikasyonu olarak beynin oksijensiz kalması
  • Karbonmonoksit zehirlenmesi
  • İlaç zehirlenmesi
  • Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
  • Pnömoni gibi akciğer enfeksiyonları
  • Ağır astım atağı
  • İnme
  • Travmatik beyin hasarı
  • Aşırı kan kaybına yol açan travmalar
  • Kan basıncının aşırı düşmesi (hipotansiyon)
  • Yüksek rakıma çıkmak
  • ALS, Guillain Barré hastalığı gibi nörolojik hastalıklarda solunum kaslarının zayıflaması

Boks, dalış, futbol, dağcılık, yüzme sporları ile uğraşanlar beynin oksijensiz kalmasına yol açan sorunlarla karşılaşmak açısından riskli grubu oluştururlar. ALS, astım, kalp hastalığı, hipotansiyon, akciğer hastalığı ve kas hastalıkları diğer risk faktörleridir. İtfaiye çalışanları ve madenciler riskli meslek gruplarını oluşturur. Doğum sırasında ve hayatın ilk yıllarında bebekler oksijen eksikliği hasarına hassastır.

Tanı

Beynin oksijensiz kalması belirtileri olan bir kişi varsa hemen 112 aranarak ambulansla acil servise ulaştırılmalıdır. Çoğunlukla kafaya darbe alma, solunum durması, kalp durması, boğulma, zehirlenme gibi şüpheye yer bırakmayan nedenler söz konusudur. Eğer kalp ya da solunum durması varsa sağlık ekibi gelene kadar temel yaşam desteği (CPR) uygulanmalıdır. Acil servise ulaştırıldığında EKG, akciğer filmi, beyin tomografisi, kanda oksijen seviyesi ölçümü, beyin emarı (kraniyel MRG) gibi tetkiklerle spesifik neden ve hasarın derecesi belirlenebilir.

Tedavi

Beyin dokusunun oksijene ulaşmasını hemen sağlamak tedavinin ana amacıdır. Tedavi nedene ve hipoksinin şiddetine göre farklılık gösterebilir. Solunum cihazına bağlanarak solunum desteği verilmesi gerekebilir. Kan kaybı söz konusu ise kan ve diğer sıvı destekleri, kan basıncı düşükse kan basıncını arttıran ilaçlar, nöbet varsa nöbeti kontrol altına alan ilaçlar verilir. Bazen beynin oksijen ihtiyacını azaltmak için tüm vücut veya sadece beyni soğutan uygulamalar yapılmaktadır.

İyileşme Süreci

İyileşme süreci oksijensiz kalmanın süresi ve şiddetine bağlıdır. Hastaneye ulaştırıldığı anda kişinin fonksiyonel durumu (bilinci açık mı, söylenenleri anlıyor mu, hareketleri vb) daha sonraki iyileşme oranını tahmin etmeyi sağlayabilir. Komada kalma süresinin 12 saatten kısa olması, göz bebeği ışık refleksinin normal olması, genç yaş daha iyi sonuçlar için olumlu faktörlerdir. Ancak her birey farklı özellikler gösterebilir.

İyileşme sürecinde hafıza kaybı, kişilik değişikliği, duygu durumu değişiklikleri, nöbetler, görme sorunları, kas güçsüzlüğü veya kas kasılmaları gibi sorunlarla başa çıkmak gerekebilir. Ayrıca uzun süre yatakta kalmakla ilişkili yatak yarası, bacak damarlarında pıhtı oluşması (derin ven trombozu), akciğer enfeksiyonu (pnömoni) gibi ek sorunlar gelişebilir.

Beynin oksijensiz kalmasına bağlı hareket güçlüğü, felç, konuşamama ve diğer sorunlar yaşayan kişilerin eski hayatlarına dönmeleri veya mümkün olan en iyi iyileşmeyi sağlayabilmeleri için fizik tedavi ve rehabilitasyon gerekir. Hayati tehlikenin atlatılmasının ardından hasta henüz yoğun bakımda, nöroloji veya beyin cerrahisi servisinde iken fizik tedavi doktoru tarafından muayene edilerek fonksiyonel değerlendirmesi yapılır. Rehabilitasyon planı yapılır. İlk günlerde yatak yarası, eklem tutukluğu gibi komplikasyonları önleyici yaklaşımlar ön plandayken kişinin bilincinin açılması ve iletişimin kurulması ile hastanın aktif katılım gösterdiği rehabilitasyon uygulamalarına geçilir. Fizik tedavi hastanın durumuna göre ayaktan fizik tedavi merkezlerinde, hastanede fizik tedavi servisine yatırılarak veya evde yapılabilir. Konuşma terapisi, yutma fonksiyonunun değerlendirilmesi, yürüme egzersizleri, robotik rehabilitasyon, hafıza ve dikkate yönelik alıştırmalar, beyni uyarıcı yöntemler ve daha pek çok teknik iyileşmeye yardımcı olmak ve süreci hızlandırmak için kullanılabilir.

Beynin oksijensiz kalması temel olarak bir beyin hasarıdır ve tedavi yaklaşımları inme, travma gibi diğer nedenlerle oluşan beyin hasarlarında yapılanlarla benzerlik göstermektedir. Bu açıdan inme hastalarını temel alarak hazırladığımız “Hastalar ve Aileleri için Pratik Rehber” beyin hipoksisi olan hastalar açısından da yararlı olabilir.

Nasıl Yardımcı Olabiliriz?

Umarız aradığınız bilgiyi bulmanıza yararlı olabildik. Beynin oksijensiz kalması sonrası fizik tedavi için muayene olmak isterseniz bize iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz. Soru, görüş ve önerileriniz için aşağıdaki yorum kutucuğunu kullanabilirsiniz.

Doktor Fizik
2018. DoktorFizik; Beyin, sinir, kas, kemik, omurga ve eklem sağlığı ile ilgili güvenilir, bilgilendirici içerik platformu.